Nieuwjaarsbrieven, bezoekjes en de borrel die erbij hoort

Wat is een nieuwjaarsbrief en waarom lezen kinderen die voor?

Een nieuwjaarsbrief is een versierde brief vol wensen die een kind meestal op school schrijft en op nieuwjaarsdag luidop voorleest aan ouders, grootouders, peter en meter. Het papier heeft vaak gouden randjes, een sneeuwlandschap of een engel in de hoek. De tekst is een rijmpje of een paar zinnen over gezondheid, geluk en beloftes om braaf te zijn. Die beloftes houden doorgaans tot ergens half januari.

Het schrijven is het makkelijke deel. Het voorlezen is het echte werk. De brief verdwijnt eerst wekenlang in een boekentas of onder een matras, want niemand mag hem te vroeg zien. Dan komt het moment: iedereen stil, alle ogen op jou. Kleine kinderen staan te wiebelen en struikelen over het rijm. Oudere broers doen alsof ze er veel te groot voor zijn en lezen dan toch, snel en zonder op te kijken. Grootmoeder pinkt een traantje weg, ook als de brief dezelfde is als vorig jaar.

Waarom luidop? Omdat een wens pas telt als je hem uitspreekt. Een kind van zeven gaat niet spontaan voor zijn nonkel staan om hem een gezond jaar toe te wensen. Met een brief in de hand lukt dat wel. Het papier geeft moed, het voorlezen geeft gewicht. Het werkt beter dan een kaartje op de kast, want daar kijkt niemand je bij aan.

Daarna volgt de beloning: een envelop met een briefje erin, een muntstuk of een zakje snoep. Iedereen weet dat die eraan komt, ook het kind. Toch doet iedereen verrast. Dat hoort bij het ritueel.

Waarom hoort er een drankje bij nieuwjaarswensen?

Een wens is een woord, en een glas is het gebaar dat dat woord bezegelt. Daarom hoort het drankje erbij. Je zegt "gelukkig nieuwjaar, en vooral een goede gezondheid", je heft je glas en je zegt het nog een keer, maar dan met een klink erbij. Proosten is gewoon een wens die je herhaalt met iets in je hand.

Daar komt de Belgische gastvrijheid bij. Wie bij ons op bezoek komt, krijgt iets aangeboden. Dat is geen regel die ergens op papier staat, het zit er gewoon in. Een bezoeker met lege handen laten zitten voelt als een kleine schande, zeker in januari. De vraag "wat mag het zijn?" komt dus vóór je jas aan de kapstok hangt. Bij een nieuwjaarsbezoek krijgt die vraag een extra lading: het glas dat je schenkt is je antwoord op de wens die je net kreeg.

Die gewoonte leeft in België extra sterk, omdat het nieuwjaar hier niet op één avond stopt. Na oudejaarsavond begint pas het echte werk. Het eerste weekend ga je naar de grootouders, het weekend erna naar peter en meter, dan naar de tante die wat verder woont, de buren die je een kaartje stuurden en het koppel dat je al sinds de zomer beloofde langs te komen. Op het werk volgt nog een nieuwjaarsreceptie. De bezoekjes waaieren zo over de eerste weken van januari uit, en bij elk bezoek hoort een glas.

Belangrijker is wat het glas doet met het bezoek. Het maakt van een korte beleefdheid een moment om even te blijven zitten. Zonder drankje sta je na de wens alweer in de gang. Met een glas in de hand ga je zitten, en dan begint het gesprek pas echt.

Hoe verloopt een nieuwjaarsbezoek: van wens tot borrel?

Een nieuwjaarsbezoek volgt bijna altijd dezelfde volgorde, ook al heeft niemand die ooit afgesproken. Dit zijn de stappen, zoals ze in de meeste Vlaamse huiskamers lopen.

1. Aankomen en zoenen. Drie kussen, en voor de grootouders soms een vierde voor de zekerheid. Iemand twijfelt altijd of het er twee of drie zijn en botst halverwege op een neus.
2. De wens of de brief. De kinderen lezen voor, de volwassenen wensen elkaar een gelukkig nieuwjaar. Er is altijd één oom die er een hele speech van maakt, terwijl de rest al naar de keuken loert.
3. Het glas. De gastheer vraagt wat het mag zijn en schenkt in. Wie het glas bijvult, beslist eigenlijk hoe lang het bezoek duurt. Een halfvol glas is een stille uitnodiging om te blijven.
4. De hapjes of het koekje. Een schaaltje nootjes, een stuk taart of een trommel koekjes die al sinds de feestdagen op tafel staat. Niemand neemt het laatste koekje. Het blijft daar liggen tot iemand het met een excuus toch opeet.
5. Het rondje familienieuws. Wie verhuist, wie een nieuwe job heeft, wie in verwachting is. Hier zit de echte reden van het bezoek. Het nieuws van vorig jaar wordt nog eens opgewarmd voor wie het gemist had.
6. Het vertrek. Je zegt drie keer dat je moet gaan voor je echt opstaat. In de gang wens je iedereen nog een keer een gelukkig nieuwjaar, voor het geval het de eerste keer niet aankwam.

De volgorde ligt vast, het tempo niet. Een bezoek bij de buren is in een half uur gedaan. Bij grootmoeder heb je om vier uur je jas nog niet aangetrokken.

Wat schenk je op een nieuwjaarsborrel, voor jong en oud?

Op een nieuwjaarsborrel schenk je wat bij het moment past: bubbels om mee te klinken, daarna wijn of bier, en voor de oudere generatie iets sterkers. En er hoort altijd een alcoholvrije fles op tafel. Die laatste wordt het vaakst vergeten, en net die maakt het verschil.

De bubbels komen eerst. Een fles cava die opengaat, maakt van een gewone namiddag meteen een feestje, en het geluid van de kurk werkt beter dan een uitnodiging om te proosten. Daarna splitst het gezelschap zich. Aan tafel wordt rode of witte wijn geschonken, en er zit altijd iemand bij die zegt "doe mij maar een pintje". Laat die gewoon doen. Later op de namiddag haalt grootvader de whisky of de rum boven, voor wie nog wat blijft hangen. Een spritz doet het dan weer goed bij wie iets lichters wil zonder meteen op water over te schakelen.

Dan de alcoholvrije optie. Op een nieuwjaarsbezoek zijn dat geen uitzonderingen, maar een behoorlijk deel van het gezelschap. De kinderen hebben net hun brief voorgelezen en willen ook klinken. De chauffeurs rijden vaak drie bezoeken op één dag. En er zijn altijd mensen die gewoon niet drinken en geen zin hebben om dat uit te leggen. Wie hen enkel een glas kraantjeswater aanbiedt, laat hen naast het feest staan.

De Gepersonaliseerde Mocktail (€25,95) is daar een goed voorbeeld van: een alcoholvrije optie die je zelf personaliseert. Zo heeft wie geen alcohol drinkt ook iets om mee te proosten.

Een praktische tip: zet die alcoholvrije fles op tafel, niet in de koelkast. Wat niemand ziet, vraagt niemand. Wie moet vragen of er "ook iets zonder" is, voelt zich al een beetje lastig.

Wat neem je mee als attentie bij een nieuwjaarsbezoek?

Met lege handen aankomen voelt voor veel mensen raar, maar de attentie die je meebrengt, mag klein blijven. Het mooist werkt iets dat bij het moment van het bezoek past: iets om meteen samen open te trekken en op het nieuwe jaar te drinken.

Een fles bubbels is daar het voor de hand liggende voorbeeld. De Gepersonaliseerde Cava (€17,95, 4,8 op 5, 110 reviews) krijgt een etiket dat je zelf ontwerpt in de online editor, met de naam van je gastheer of een nieuwjaarswens erop. Je geeft hem af in de gang, en een kwartier later staat hij open op tafel. Zo wordt jouw cadeau het glas waarmee iedereen klinkt. Een fles met hun naam erop gaat niet naar de kelder om "voor later" te bewaren.

Bij de kopers van Nieuwjaars Cadeau zijn de grootste groepen precies even groot: 31% kiest iets tussen €15 en €25, en nog eens 31% iets tussen €25 en €40. Elke bestelling drukken en verpakken we in onze eigen werkplaats, dus het etiket dat jij ontwierp is ook wat er bij je gastheer op tafel komt.

Wie nog wat meer ideeën zoekt voor de rest van zijn rondje januaribezoeken, vindt die bij Nieuwjaars Cadeau.